Véronique Chankowski Directrice de l’École française d’Athènes
Les activités de l’École française d’Athènes en 2025
Gilles de Rapper École française d’Athènes
Le retour des Pélasges. Une anthropologie du récit des origines dans les Balkans
Traduction simultanée – Live streaming en direct (sur la page d’accueil de notre site)
Véronique Chankowski Διευθύντρια της Γαλλικής Σχολής Αθηνών
Το έργο της Γαλλικής Σχολής Αθηνών κατά το 2025
Gilles de Rapper Γαλλική Σχολή Αθηνών
Η επιστροφή των Πελασγών. Μια ανθρωπολογία της αφήγησης των απαρχών στα Βαλκάνια
Tαυτόχρονη μετάφραση – Live streaming σε απευθείας μετάδοση(στην αρχική σελίδα της ιστοσελίδας μας)
Le retour des Pélasges. Une anthropologie du récit des origines dans les Balkans
Dès l’Antiquité, la figure des Pélasges est marquée d’une certaine ambiguïté : on ne sait si les Pélasges, perçus comme les premiers habitants de la Grèce et du bassin égéen, en ont été chassés par l’arrivée des Grecs ou s’ils sont les ancêtres des Grecs. De plus, il n’est pas certain que le nom des Pélasges désigne toujours le même objet et l’on peine à identifier une réalité historique derrière les mentions éparses et souvent contradictoires qu’en font les auteurs antiques. Ces incertitudes n’ont pas empêché, bien au contraire, la mobilisation des Pélasges dans les récits d’origine élaborés par les nationalismes du xixe siècle, en particulier dans les milieux grecs et albanais. Figures de l’autochtonie et de la primordialité, les Pélasges constituent en effet une ressource pour les nations en quête d’ancêtres lointains et prestigieux. Le développement de l’archéologie de terrain et celui de la critique historique au cours des xixe et xxe siècles ont un temps relégué les Pélasges, trop peu documentés, au second plan de la littérature scientifique comme des discours nationalistes. Cependant les Pélasges bénéficient depuis les années 1990 d’un regain d’intérêt, particulièrement en Albanie où ils sont désormais massivement présents dans l’espace public et concurrencent les Illyriens comme ancêtres nationaux. Ce retour des Pélasges dans l’Albanie post-communiste, qui met en jeu les relations entre Grecs et Albanais, mérite une analyse : l’observation de ce moment pélasgique permet d’en définir les origines et les enjeux et de montrer ce qu’il révèle de la circulation et des usages des savoirs sur l’Antiquité dans les Balkans contemporains.
Η επιστροφή των Πελασγών. Μια ανθρωπολογία της αφήγησης των απαρχών στα Βαλκάνια
Ήδη από την Αρχαιότητα, η μορφή των Πελασγών χαρακτηρίζεται από μια ορισμένη αμφισημία: δεν είναι σαφές αν οι Πελασγοί, που θεωρούνται οι πρώτοι κάτοικοι της Ελλάδας και της λεκάνης του Αιγαίου, εκδιώχθηκαν από την άφιξη των Ελλήνων ή αν αποτελούν τους προγόνους τους. Επιπλέον, δεν είναι βέβαιο ότι το όνομα «Πελασγοί» δηλώνει πάντοτε το ίδιο αντικείμενο, ενώ είναι δύσκολο να εντοπιστεί μια ιστορική πραγματικότητα πίσω από τις διάσπαρτες και συχνά αντιφατικές αναφορές των αρχαίων συγγραφέων. Αυτές οι αβεβαιότητες δεν εμπόδισαν, το αντίθετο μάλιστα, την αξιοποίηση των Πελασγών στις αφηγήσεις καταγωγής που διαμόρφωσαν οι εθνικισμοί του 19ου αιώνα, ιδιαίτερα στους ελληνικούς και αλβανικούς κύκλους. Ως μορφές αυτοχθονίας και πρωταρχικότητας, οι Πελασγοί αποτέλεσαν πράγματι ένα πολύτιμο συμβολικό κεφάλαιο για τα έθνη που αναζητούσαν μακρινούς και ένδοξους προγόνους. Η ανάπτυξη της επιτόπιας αρχαιολογικής έρευνας και της ιστορικής κριτικής κατά τον 19ο και τον 20ό αιώνα οδήγησαν προσωρινά τους Πελασγούς, για τους οποίους διαθέτουμε ελλιπή τεκμήρια, σε δεύτερο πλάνο, τόσο στη λόγια επιστημονική παραγωγή όσο και στα εθνικιστικά αφηγήματα. Ωστόσο, από τη δεκαετία του 1990 και εξής παρατηρείται αναζωπύρωση του ενδιαφέροντος για τους Πελασγούς, ιδίως στην Αλβανία, όπου πλέον κατέχουν εξέχουσα θέση στον δημόσιο χώρο και ανταγωνίζονται τους Ιλλυριούς ως εθνικούς προγόνους. Αυτή η επανεμφάνιση των Πελασγών στη μετακομμουνιστική Αλβανία, η οποία εμπλέκει τις σχέσεις μεταξύ Ελλήνων και Αλβανών, αξίζει ιδιαίτερη ανάλυση: η εξέταση αυτής της «πελασγικής στιγμής» επιτρέπει να προσδιοριστούν οι απαρχές και τα διακυβεύματά της και να αναδειχθεί τί αποκαλύπτει για την κυκλοφορία και τις χρήσεις των γνώσεων σχετικά με την Αρχαιότητα στα σύγχρονα Βαλκάνια.