En-Quête d’Orient. Destins croisés d’archéologues
Une exposition organisée par l’École française d’Athènes et l’Université de Strasbourg, en collaboration avec la Bibliothèque Nationale de Grèce
dans le cadre des 180 ans de l’EFA #EFA180
Du lundi au vendredi : 09.00 – 24.00 | Entrée libre
En savoir plus sur l’exposition et le programme
#enquetedorient | Programme/Πρόγραμμα | Instagram: @en_quete_dorient | Podcast
Contact: Maria Noussis (contact recherche) | Nolwenn Grémillet (contact presse)
Αναζητώντας την Ανατολή. Διασταυρούμενες πορείες αρχαιολόγων
Μια έκθεση που διοργανώνεται από την Γαλλική Σχολή Αθηνών και το Πανεπιστήμιο του Στρασβούργου, σε συνεργασία με την Εθνική Βιβλιοθήκη της Ελλάδος
στο πλαίσιο του εορτασμού των 180 χρόνων από την ίδρυση της Γαλλικής Σχολής Αθηνών #EFA180
Δευτέρα έως Κυριακή: 09.00 – 24.00 | Είσοδος ελεύθερη
Περισσότερες πληροφορίες για την έκθεση και το πρόγραμμα
#enquetedorient | Programme/Πρόγραμμα | Instagram: @en_quete_dorient | Podcast
Επικοινωνία: Μαρία Νούση (επιστημονικά) | Nolwenn Grémillet (Τύπος)
Quelle est cette étrange silhouette à ombrelle que l’on retrouve d’Athènes à Alep ? Qu’y a-t-il en commun entre une énigmatique empoisonneuse et la célèbre Agatha Christie ? Et comment quatre “Athéniens” – ainsi que l’on nomme ceux qui ont un lien étroit avec l’École française d’Athènes – originaires d’Alsace, se retrouvent-ils à la tête des travaux de fouille et de restauration de Palmyre ?
Ces questions sont au cœur de En-Quête d’Orient. Destins croisés d’archéologues, une double investigation née à l’Université de Strasbourg. La première mène sur les traces de quatre archéologues liés à l’École française d’Athènes – Paul Perdrizet, Henri Seyrig, Albert Gabriel et Daniel Schlumberger – qui parcourent, durant l’entre-deux-guerres, un Orient alors encore largement méconnu.
La seconde se déploie dans les fonds photographiques de l’Université de Strasbourg, mis en dialogue avec les archives de l’École française d’Athènes (EFA) et celles d’autres institutions partenaires, notamment l’IFEA, l’IFPO, la DAFA ou encore la Bibliothèque orientale de l’Université Saint-Joseph de Beyrouth. Leur mise en relation révèle un ensemble d’archives inédites, témoignant de l’intense activité archéologique des premières décennies du XXe siècle. Durant cette période particulièrement féconde pour l’archéologie orientale, des dizaines de sites et de monuments sont fouillés, étudiés et restaurés, contribuant à la constitution d’un vaste réseau scientifique qui mènera, plus tard, à la création des instituts français en Méditerranée orientale.
Présentée successivement à Strasbourg (Maison interuniversitaire des Sciences de l’Homme – Alsace) puis à Rhodes (Fondation Marc de Montalembert), l’exposition s’installe aujourd’hui à Athènes, lieu de formation et de rencontre des chercheurs au cœur de cette histoire.
Pour cette nouvelle étape, l’exposition s’enrichit d’une documentation exceptionnelle issue des archives de l’École française d’Athènes. Carnets de voyage, cartes, correspondances et nombreux témoignages des premières explorations de la Méditerranée orientale durant la seconde moitié du XIXe siècle, dialoguent avec des objets liés aux méthodes de travail : appareils photographiques, instruments topographiques, et outils de terrain permettant d’approcher au plus près le quotidien des archéologues, entre travaux archéologiques et observations ethnographiques.
La mise en regard de ces fonds éclaire aussi l’évolution des pratiques visuelles au service de la recherche. De la plaque de verre à la vue stéréoscopique, de l’aquarelle aux vues aériennes, des conférences illustrées d’“images lumineuses” aux cours accompagnés de diapositives, l’exposition montre la multiplicité des supports mobilisés pour documenter, transmettre et faire voir l’archéologie.
En réunissant ces archives, l’exposition ravive le parcours de ces chercheurs pionniers, et restitue la profondeur d’une aventure scientifique fondatrice, offrant au public l’occasion rare de redécouvrir un patrimoine méconnu et d’en mesurer l’héritage durable.
Commissaires de l’exposition
Maria Noussis, École française d’Athènes
Marie Stahl, École française d’Athènes
Géraldine Mastelli, Université de Strasbourg/Archimède
Alexandre Farnoux, École française d’Athènes | Sorbonne Université
Institutions partenaires
Institut français du Proche-Orient (IFPO) | Institut français d’études anatoliennes (IFEA) | Délégation archéologique française en Afghanistan (DAFA) | Academia Belgica |Musées royaux d’Art et d’Histoire de Bruxelles | Bibliothèque orientale – Université Saint-Joseph de Beyrouth
Ποια είναι η αινιγματική φιγούρα με την ομπρέλα, που τη συναντάμε από την Αθήνα μέχρι το Χαλέπι; Τι κοινό έχει η μυστηριώδης ιδιοκτήτρια του ξενοδοχείου Ζηνοβία, με τη διάσημη Αγκάθα Κρίστι; Και πώς τέσσερεις Αθηναίοι – όπως αποκαλούνται όσοι συνδέονται στενά με τη Γαλλική Σχολή Αθηνών – που έχουν καταγωγή από την Αλσατία, βρέθηκαν επικεφαλής των ανασκαφών και της αποκατάστασης της Παλμύρας;
Αυτά τα ερωτήματα βρίσκονται στο επίκεντρο της έκθεσης «Αναζητώντας την Ανατολή. Διασταυρούμενες πορείες αρχαιολόγων», μιας διπλής έρευνας που ξεκίνησε στο Πανεπιστήμιο του Στρασβούργου. Η πρώτη ακολουθεί τα χνάρια τεσσάρων αρχαιολόγων που συνδέονται με τη Γαλλική Σχολή Αθηνών – Paul Perdrizet, Henri Seyrig, Albert Gabriel και Daniel Schlumberger – οι οποίοι, κατά τη διάρκεια του μεσοπολέμου, ταξίδεψαν σε μία Ανατολή που ήταν τότε ακόμη σε μεγάλο βαθμό άγνωστη.
Η δεύτερη έρευνα βασίζεται στις φωτογραφικές συλλογές του Πανεπιστημίου του Στρασβούργου, σε συνδυασμό με τα αρχεία της Γαλλικής Σχολής Αθηνών (EFA) και άλλων συνεργαζόμενων ιδρυμάτων (IFEA, IFPO, DAFA και Ανατολική Βιβλιοθήκη του Πανεπιστημίου Saint-Joseph της Βηρυτού). Η σύνδεσή τους αναδεικνύει ένα σύνολο αδημοσίευτων αρχείων, που μαρτυρούν την έντονη αρχαιολογική δραστηριότητα των πρώτων δεκαετιών του 20ού αιώνα. Κατά τη διάρκεια αυτής της ιδιαίτερα γόνιμης περιόδου για την αρχαιολογία της Ανατολής, δεκάδες αρχαιολογικοί χώροι και μνημεία ανασκάφηκαν, μελετήθηκαν και αναστηλώθηκαν, συμβάλλοντας στη δημιουργία ενός ευρέος επιστημονικού δικτύου που θα οδηγήσει, αργότερα, στη δημιουργία των γαλλικών ινστιτούτων στην Ανατολική Μεσόγειο.
Η έκθεση, που παρουσιάστηκε διαδοχικά στο Στρασβούργο (Maison interuniversitaire des Sciences de l’Homme – Alsace) και στη Ρόδο (Fondation Marc de Montalembert), μεταφέρεται σήμερα στην Αθήνα, τόπο εκπαίδευσης και συνάντησης των ερευνητών που βρίσκονται στο επίκεντρο αυτής της ιστορίας.
Σε αυτό τον νέο σταθμό, η έκθεση εμπλουτίζεται με μοναδικό υλικό από τα αρχεία της Γαλλικής Σχολής Αθηνών. Ταξιδιωτικά ημερολόγια, χάρτες, αλληλογραφία και πολυάριθμες μαρτυρίες από τις πρώτες εξερευνήσεις της ανατολικής Μεσογείου κατά το δεύτερο μισό του 19ου αιώνα συνομιλούν με αντικείμενα που σχετίζονται με τις μεθόδους αρχαιολογικής τεκμηρίωσης της εποχής (φωτογραφικές μηχανές, τοπογραφικά όργανα και εργαλεία πεδίου που μας επιτρέπουν να προσεγγίσουμε την καθημερινότητα των αρχαιολόγων) και κινούνται μεταξύ αρχαιολογικών εργασιών και εθνογραφικών παρατηρήσεων.
Η συγκριτική παρουσίαση αυτών των αρχείων φωτίζει επίσης την εξέλιξη της φωτογραφίας ως εργαλείο έρευνας. Από τις γυάλινες πλάκες έως τη στερεοσκοπική εικόνα, από την ακουαρέλα έως τις αεροφωτογραφίες, από τις διαλέξεις που συνοδεύονταν από «φωτεινές εικόνες» έως τα μαθήματα με διαφάνειες, η έκθεση παρουσιάζει την ποικιλία των μέσων που χρησιμοποιήθηκαν για την τεκμηρίωση, τη μετάδοση και την προβολή της αρχαιολογίας.
Συγκεντρώνοντας αυτά τα αρχεία, η έκθεση φιλοδοξεί να αναβιώσει την πορεία πρωτοπόρων ερευνητών και να αποδώσει το μεγαλείο αυτής της θεμελιακής επιστημονικής περιπέτειας, προσφέροντας στο κοινό τη σπάνια ευκαιρία να ανακαλύψει ένα άγνωστο πολιτιστικό κληροδότημα με διαχρονική αξία.
Επιμέλεια έκθεσης
Μαρία Νούση, Γαλλική Σχολή Αθηνών
Marie Stahl, Γαλλική Σχολή Αθηνών
Géraldine Mastelli, Πανεπιστήμιο του Στρασβούργου/Archimède
Alexandre Farnoux, Γαλλική Σχολή Αθηνών | Πανεπιστήμιο της Σορβόννης.
Συνεργαζόμενοι φορείς
Γαλλικό Ινστιτούτο της Εγγύς Ανατολής (IFPO) | Γαλλικό Ινστιτούτο Ανατολικών Σπουδών (IFEA) | Γαλλική Αρχαιολογική Αποστολή στο Αφγανιστάν (DAFA) | Academia Belgica | Βασιλικά Μουσεία Τέχνης και Ιστορίας των Βρυξελλών | Βιβλιοθήκη της Ανατολής – Πανεπιστήμιο Saint-Joseph της Βηρυτού